Atatürk’ün Otomobilleri: Anıtkabir’de Sergilenen Lincoln’ler ve Cadillac
Atatürk'ün kullandığı üç makam otomobili bugün Anıtkabir'de sergileniyor: üstü açık bir Lincoln, zırhlı bir Lincoln ve İş Bankası'nın hediyesi olan Cadillac. Hangi otomobil nerede kullanıldı, yıllar süren restorasyonlarda neler yapıldı?
Kısaca: Atatürk’ün makam aracı olarak kullandığı üç otomobil bugün Anıtkabir’de sergileniyor: törenlerde kullanılan 1934 model üstü açık bir Lincoln, 1935 model zırhlı bir Lincoln ve Türkiye İş Bankası’nın hediyesi olan, 1936-1938 arasında kullandığı Cadillac. Üç otomobil de 2012’de onaylanan bir projeyle, Antika Otomobil Federasyonu iş birliğinde, yıllar süren restorasyonlardan geçti ve bugün ısısı ile nemi kontrol edilen özel cam vitrinlerde korunuyor.
Anıtkabir’i ziyaret edenlerin çoğu Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi’ni gezer, ama kulelerdeki otomobilleri gözden kaçırabilir. Bu otomobiller yalnızca birer müze parçası değil; Cumhuriyet’in ilk yıllarında Atatürk’ün resmî törenlere, yurt gezilerine ve devlet işlerine taşındığı araçlar. 10 Kasım’da onları ve hikâyelerini anlatmak istedik.
1934 model üstü açık Lincoln: Tören otomobili
Atatürk’ün 1935-1938 yılları arasında törenlerde kullandığı makam otomobili, 1934 model üstü açık bir Lincoln. Altı kişilik, dört kapılı otomobil, Atatürk’ün ölümünden sonra da 1963’e kadar cumhurbaşkanlarının tören aracı olarak kullanıldı ve aynı yıl Anıtkabir Atatürk Müzesi’ne devredildi.
Bu otomobil, Anıtkabir’deki restorasyon projesinin ilk aracı oldu: Çalışma 18 Haziran 2014’te başladı, 26 Ekim 2015’te tamamlandı. Lincoln’lerin kaputundaki tazı figürlü amblem, markanın o yıllardaki imzasıydı.
1935 model zırhlı Lincoln
İkinci otomobil, 1935 model zırhlı bir Lincoln. Yedi kişilik otomobilin sekiz camı kurşun geçirmez. Atatürk bu aracı da 1935-1938 arasında makam otomobili olarak kullandı; otomobil 1958’de Anıtkabir’e devredildi.
Zırhlı Lincoln’ün restorasyonu 28 Ekim 2015’te başladı ve 2 yıl 4 ay sürdü. Restorasyon sorumlusu Kemal Akel’in anlattığına göre, otomobil sökülmeden önce her parçası yüzlerce kez fotoğraflandı; eğilmiş parçalar yerinde onarıldı, eksik detaylar yurt dışından getirildi ve araç dört kişilik bir ekip tarafından yeniden toplandı. Otomobil Temmuz 2018’de düzenlenen törenle yeniden Anıtkabir’deki yerine konuldu.
Cadillac: İş Bankası’nın hediyesi
Üçüncü ve belki en çok bilinen otomobil, AH 0645 plakalı siyah Cadillac. Atatürk’ün kurduğu Türkiye İş Bankası tarafından ona hediye edilen, özel üretim bu limuzin, 1936’dan 1938’e kadar Atatürk’ün makam otomobiliydi. Kaputundaki krom kadın figürü, dönemin Cadillac’larının simgesiydi.
Cadillac’ın restorasyonu en uzun süren çalışma oldu. Otomobil 2018’de Anıtkabir’deki 23 Nisan Kulesi’nden alınarak İstanbul’a götürüldü. Çalışma, Antika Otomobil Federasyonu iş birliğinde, Mehmet Arsay Klasik Otomobil Müzesi’nin atölyesinde Cengiz Arsay ve ekibi tarafından yapıldı. Pandemi nedeniyle uzayan süreç yaklaşık beş yıl sürdü:
- Otomobil orijinal parçalarıyla geldi, ancak kaput amblemi, jant kapakları ve jantlar gibi parçalar eksikti. Bu parçaların orijinalleri bulundu, bazı parçalar Amerika’dan getirildi.
- İç döşeme, aslına birebir uygun şekilde yeniden yapıldı.
- Çalışmayan otomobil yeniden çalışır hâle getirildi.
- Anıtkabir Komutanlığı, restorasyonu Ankara’dan güvenlik kamerasıyla canlı olarak takip etti.
Cadillac, Mart 2023’te düzenlenen törenle Anıtkabir’e teslim edildi ve 23 Nisan Kulesi’ndeki yerine geri döndü.
Bugün nasıl korunuyorlar?
Üç otomobil de Anıtkabir’de, kendine ait iklimlendirme sistemi olan özel cam vitrinlerde sergileniyor. Vitrinlerin içindeki sıcaklık ve nem sürekli izlenip sabit tutuluyor; ziyaretçiler araçlara dokunamıyor ya da yaklaşamıyor. Yansıma önleyici camlar sayesinde otomobiller rahatça fotoğraflanabiliyor. Vitrinlerin önündeki ekranlarda ise restorasyon sürecinin görüntüleri izlenebiliyor.
Atölyeden: Seksen yıllık bir otomobili restore etmek, onu yeniymiş gibi parlatmak demek değil; olabildiğince orijinal parçasıyla, ilk günkü hâline sadık kalarak korumak demek. Bu yüzden eksik bir amblem ya da jant kapağı için dünyanın öbür ucundaki koleksiyonculara ulaşılır, sökülen her vida fotoğraflanıp numaralandırılır. Anıtkabir’deki otomobiller, Türkiye’de klasik otomobil restorasyonunun en titiz örnekleri arasında. Yolunuz düşerse, kulelerdeki bu otomobillere mutlaka uğrayın.
Sonuç
Atatürk’ün kullandığı üstü açık Lincoln, zırhlı Lincoln ve Cadillac, yıllar süren özenli restorasyonların ardından bugün Anıtkabir’de, ilk günkü hâlleriyle sergileniyor. Bu otomobiller, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına açılan küçük ama etkileyici birer pencere.
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, minnet ve özlemle anıyoruz.
Siz Anıtkabir’deki otomobilleri gördünüz mü? Yorumlarda yazın.
Kaynaklar
- DHA — Atatürk’ün otomobiline Anıtkabir’de özel koruma
- Milliyet — Atatürk’ün otomobili 5 yılda restore edildi
- TRT Haber — Atatürk’ün otomobilinin restorasyonu tamamlandı
- Daily Sabah — Atatürk’s 1935 Lincoln goes on display at Anıtkabir after renovation
- Timeturk — Atatürk’ün makam araçları bakıma alınıyor
Görseller: TRT Haber video kareleri ve basın fotoğrafları.
